Van ambacht tot techniek, het verhaal van de Aalsterse Vakschool: 1946

De Aankondiger, 1 augustus 1946, S.A.A.

In het schooljaar 1945‑1946 — precies 80 jaar geleden — vierden de Technische Scholen van Aalst, in de volksmond de Vakschool en vandaag ons VTI, hun 35‑jarig bestaan.

Dat jubileum werd gekoppeld aan de eerste grote tentoonstelling na de Tweede Wereldoorlog, een evenement dat de naam en faam van de school tot ver buiten Aalst en over heel Vlaanderen verspreidde.

Om deze feestelijke gelegenheid extra glans te geven, ontwierpen en bouwden leerkrachten en leerlingen een reeks machines volledig in eigen huis. Tijdens de oorlogsjaren had de school immers nauwelijks materiaal: het machinepark was verouderd en door de rantsoenering kreeg men slechts 7 liter olie per maand om alles draaiende te houden. Toch slaagde men er in het schooljaar 1945‑1946 in om 6 schaafmachines, 12 draaibanken en 8 boormachines te construeren voor de metaalafdeling. Alle afdelingen droegen hun steentje bij. Door een gebrek aan tekenpapier werden de ontwerpen zelfs op bruin inpakpapier uitgewerkt.

Ook de Aalsterse pers berichtte met trots over de groei van de school, die intussen was uitgegroeid tot een van de voornaamste technische instellingen van het land — gewaardeerd door Aalstenaars, door de industrie en door velen ver daarbuiten. Op dat feestelijke moment telde de school ongeveer 1.500 leerlingen, naast duizenden oud‑studenten.

Het jubileum werd uitgebreid gevierd. Het schoolbestuur en de directie stelden een rijk programma samen met een a‑capella‑zangavond, een academische zitting en een opendeurdag met tentoonstelling. De festiviteiten vonden hun bekroning in de indrukwekkende jaarlijkse diploma‑uitreiking in openlucht.

Zangavond in het stadhuis

Op donderdag 20 juni 1946 gingen de feestelijkheden officieel van start in de statige feestzaal van het Aalsterse stadhuis. Het selecte publiek bestond uit een indrukwekkend gezelschap van kerkelijke, politieke en maatschappelijke prominenten. Onder de aanwezigen bevonden zich vicaris Calewaert, als vertegenwoordiger van bisschop Coppieters, de Aalsterse deken Reynaert, de rector van het Sint‑Jozefscollege en pastoor De Cock van de Sint‑Jozefparochie. Ook baron Moyersoen, de volksvertegenwoordigers Moyersoen en Moriau, bestendig afgevaardigde Alfred Van Geert, hoofdinspecteur van het technisch onderwijs voor Oost‑Vlaanderen Eugeen Famelaer, Rijkstaalinspecteur voor Vlaams‑België Paul Rumes en hoofdinspecteur Lichamelijke Opvoeding Raes tekenden present. Daarnaast waren tal van vooraanstaande figuren uit de nijverheidswereld en vertegenwoordigers van intellectuele verenigingen aanwezig, wat het grote maatschappelijke belang van de viering onderstreepte.

Het zangkoor van de Bijzondere School voor Technisch Ingenieurs, onder leiding van directeur André De Waegenaere, opende de plechtigheid met het “Bondslied der studenten”, op muziek van Schubert en met een tekst van de Vlaamse dichter Gery Helderenberg. Helderenberg, pseudoniem van Hubert Buyle, werd in 1915 tot priester gewijd na zijn opleiding in Sint‑Niklaas. Hij was achtereenvolgens onderpastoor in verschillende parochies en werd in 1939 algemeen directeur van de Zwarte Zusters in Aalst, evenals aalmoezenier van het Onze‑Lieve‑Vrouwziekenhuis. Al vóór zijn priesterwijding debuteerde hij als dichter onder zijn schuilnaam.

Na het openingslied volgden meerstemmige koren van Meulemans, De Boeck, Theo Brakels, Johann Sebastian Bach, Gounod, Gevaert en Wickerlin. Jean Frérot verzorgde de verbindende teksten tussen de muzikale stukken.

Directeur De Waegenaere nam vervolgens het woord. In een korte maar bezielde toespraak schetste hij de groei en bloei van de Technische Scholen van Aalst. Hij sprak met overtuiging over het belang van degelijk uitgebouwd technisch onderwijs en de rol die het speelde - en zou blijven spelen - in de ontwikkeling van de samenleving en de industrie.

De Aankondiger, 6 juni 1946, S.A.A.

Academische zitting

Een week later, op donderdag 27 juni, vindt een academische zitting plaats in de lokalen van de school, waarbij oud studenten Technisch Ingenieurs met mekaar in discussie gingen over leerinhouden van de opleiding.

Een 50-tal industriëlen en bedrijfsleiders vertegenwoordigden de meest belangrijke constructiewerkhuizen, nijverheden en administraties van het land. In de Gazet van Aalst van 30 juni 1946 staat een opsomming van een deel van de aanwezige firma's:

Automatique Electrique de Belgique, Antwerpen
Belgische Patroonsfederatie der IJzerambachten, Brussel
Beliard en Crighton, Antwerpen
Belgische Spoorwegmaatschappij
Firma Bosteels, Aalst
Scheepsbouwwerven Cockerill, Hoboken
Boomse Metaalwerken, Boom
La Couverture, Aalst
Firma De Vis, Brussel
Firma De Buck, Aalst
Elektriciteitsmaatschappij van Noord België
Elektrische Energie, Aalst
Fabelta, Aalst
Filature Imperiale, Aalst
Filature et Filteries Réunies, Aalst
Gazelec, Aalst
Firma Le Clercq, Aalst
Photo Producten Gevaert
Le Progès Industriel, Loth
Societé Royale Belge des Ingénieurs et Industriels, Brussel
Union Cotonnière, Gent
Institut des Arts et Métiers, Brussel
Elektrische Centrale der beide Vlaanderen, Gent

De voormiddagzitting werd gewijd aan theoretische vraagstukken. De primussen van het laatste jaar van de "Bijzondere School voor Technische Ingenieurs" mochten aantreden tijdens de academische zitting:

Edgard Florijn uit Grembergen (°1924)
André Willems uit Aalst (°1923)
Kamiel Piron uit Nieuwerkerken (°1922)
Remi De Roo uit Oosterzele (°1923)

Enkele dagen voor dit moment hadden deze vier jongemannen hun diploma van Technisch Ingenieur in mechanische bedrijven behaald, waarvan drie met grote onderscheiding. De schoolarchieven vermelden zelfs de specifieke eindexamenonderwerpen per studiegebied. Er werd ondervraagd over:

Algemene elektriciteit
Proefveld elektriciteit
Sterkteleer
Motoren
Werkleiding
Toegepaste warmteleer en stoomketels
Zwakstroommetingen

Uit het proces-verbaal, opgemaakt door de examencommissie van de Bijzondere School voor Technische Ingenieurs (d.d. 18, 19 & 20 juli 1946) voor het afleveren van het diploma voor Technisch Ingenieur in mechanische bedrijven.

Edgard Florijn gaf een overzicht van het onderwerp invloedlijnen uit de sterkteleer, terwijl André Willems de berekening van het spanningsverlies in transformatoren toelichtte. Alle medestudenten namen actief deel aan de discussie, die met grote belangstelling werd gevolgd door het aanwezige publiek.

In de namiddag stond de praktijk centraal. Kamiel Piron gaf een gedetailleerde uiteenzetting van zijn eindproject en Remi De Roo beschreef de afwerking van een onderdeel ervan: het bed van een draaibank.

De studiedag toonde eens te meer aan hoe essentieel de wisselwerking is tussen de nijverheid en het technisch onderwijs.

De tentoonstelling

Gazet van Aalst, 18 juli 1946, S.A.A.

Op zondag 28 juli 1946 was het eindelijk zover: de plechtige opening van de tentoonstelling naar aanleiding van de 35e verjaardag van de "Technische Scholen van Aalst". De bestuurders van de school ontvingen met trots de hoge gasten: vertegenwoordigers van de Kerk, de staat en de lokale gemeenschap, maar ook een hele schare inspecteurs van onderwijs, burgemeesters van omliggende gemeenten, directeurs van andere scholen en professoren van de universiteiten.

De Raad van Bestuur bestond in 1946 uit: Jozef Borreman, voorzitter, Leopold Bosteels, Z.E.H. J. De Cock, Amand D'Hondt, August Moyersoen, Jozef Moyersoen, Victor Van Ghyseghem en Alfons Van Sande. Het lnrichtend Comité en de Commissie van Bestuur vergaderden toen ofwel samen, ofwel onmiddellijk na elkaar, zoals blijkt uit de verslagen van 1939 tot 1948. De leden van de lnrichtende Macht waren in 1946: Jozef Borreman, voorzitter, Alfons Van Sande, August Moyersoen, Leopold Bosteels, Victor Van Ghyseghem, Z.E.H. J. De Cock, Jozef Moyersoen en André De Waegenaere. De leden van de Bestuurscommissie waren : Alfons Van Sande, voorzitter, Jozef Borreman, Alfred Van Geert, Gustaaf Bosteels, Edward Vinck, Pieter Van Schuylenbergh en André De Waegenaere.

Op het openluchtfeest waren niet minder dan 3500 personen aanwezig, een ware volkstoeloop. Inspecteur generaal De Smet, afgevaardigde voor de minister van onderwijs, drukte zijn bewondering als volgt uit: de expositie biedt "een grootsch panorama van de werkzaamheden van een goed uitgeruste, moderne technische school . Zij reikt haar inrichters, haar directeur, haar leeraars en haar studenten tot eer".

Op dezelfde dag vond ook de plechtige uitreiking van de diploma's plaats.

Fotoreportage

Tot slot maakte Marcel De Rijck uit Kerksken een uitgebreide reportage van alle tentoonstellingszalen. Met deze waardevolle beelden ontsluit het VTI zijn archief voor iedereen die de geschiedenis van de school wil herontdekken.